Premier League inaweza kukumbwa na madhara makubwa kutokana na kilichotokea, huku mashabiki wa Manchester City wakikumbuka kwamba klabu hiyo ilichukua miaka 30 kupona baada ya kupatikana na hatia mwaka 1906.
Everton walikiuka sheria mara moja mwaka 2022, baada ya kuzidisha kiwango cha hasara kinachoruhusiwa chini ya sheria za faida na uendelevu kwa pauni milioni 19.5. Kwa kosa hilo walinyang’anywa pointi sita, na pia walilazimika kumlipa Burnley, ambaye alishuka daraja, pauni milioni 26 kama fidia pamoja na pauni milioni 9 za riba.
Makosa ya Manchester City ni makubwa zaidi kwa kiwango ambacho ni vigumu hata kuyahesabu, na pia klabu hiyo ilishindwa kushirikiana kikamilifu na uchunguzi.
Si suala la City kulazimishwa kushuka daraja pekee. Kuna uwezekano pia wa madai ya kifedha dhidi ya City kutoka kwa vilabu vilivyokosa ubingwa kutokana na matokeo ya miaka hiyo. Vilabu vingine vilinyimwa nafasi za kucheza mashindano ya Ulaya. Vilipoteza mapato ya zawadi. Hata vilabu vilivyoshuka daraja vinaweza kudai kwamba City ilikuwa moja ya sababu zilizochangia wao kushuka kutoka Premier League.
Pia kuna madhara yaliyoendelea katika miaka iliyofuata. Leicester, kwa mfano, walikosa kwa tofauti ndogo sana kufuzu Ligi ya Mabingwa mwaka 2020 na 2021. Je, wangekuwa wamefuzu kama City, ambao walimaliza juu yao, wasingekuwa wamepata faida hiyo isivyostahili? Na kama Leicester wangekuwa wamecheza Ligi ya Mabingwa wakati huo, je, wangekuwa katika matatizo waliyonayo sasa?
Kisha kuna madhara ambayo si rahisi kuyaona moja kwa moja. Ushindi wa ligi au kubaki Premier League kwa msimu mwingine ungeweza kubadilisha vipi sifa ya klabu, kocha au mchezaji kimataifa, na hivyo kuongeza uwezo wao wa kupata mapato ya kibiashara?
Kwa namna fulani, mtu atalazimika kuhesabu ni madai gani kati ya hayo yana msingi wa kufuatiliwa kisheria na yanaweza kuwa na thamani gani. Gharama ya kifedha kwa City, bila kujali adhabu rasmi itakayotolewa, inaweza kuwa kubwa sana.
Manchester City ilipatikana na hatia ya malipo yasiyo halali kwa wachezaji mwaka 1906 na kulazimishwa kuuza sehemu kubwa ya kikosi chake. Ilichukua miaka 30 kwa klabu hiyo kupona. Sunderland ilikumbana na hali kama hiyo mwaka 1957; ilishuka daraja kwa mara ya kwanza msimu uliofuata na haijawahi kurejea kabisa kwenye hadhi yake ya zamani.
Lakini gharama kubwa zaidi, na pengine ambayo ni ngumu zaidi kuipima, ni hisia za watu.
Bao la Sergio Agüero dhidi ya QPR mwaka 2012 bila shaka ni moja ya matukio maarufu zaidi katika historia ya Premier League. Inamaanisha nini sasa kusema kwamba tukio hilo huenda halikuwa halali? Hata kama City hawanyang’anywi ubingwa wa 2012, historia ya ushindi huo tayari imechafuliwa na tuhuma na hukumu zinazohusiana na klabu.
Mafanikio ya Marseille katika Ligi ya Mabingwa mwaka 1993 bado yako kwenye rekodi, lakini yanaonekana kwa mtazamo tofauti baada ya klabu hiyo kunyang’anywa ubingwa wa Ligue 1 wa msimu huo kwa sababu ya upangaji wa matokeo.
Hisia hizo—furaha kubwa ya mashabiki wa City, huzuni ya mashabiki wa Manchester United na mshangao wa kila mtu mwingine—haziwezi kupuuzwa. Kwa mashabiki wengi wa City, huenda hiyo ilikuwa moja ya nyakati zenye furaha kubwa zaidi walizowahi kupitia. Ndiyo maana baadhi ya mashabiki wa City mtandaoni wamekuwa wakijaribu kutafuta namna ya kukabiliana na hali hii, wakidai kwamba ni njama au kwamba suala hilo halina umuhimu, badala ya kuliona kama matokeo ya vitendo vya wamiliki wa klabu yao.
Vitendo hivyo pia vinaibua swali kuhusu namna Premier League ilivyokuwa ikiruhusu umiliki wa vilabu bila udhibiti mkali wa kutosha. Hili linaingia katika mazingira mapana zaidi ya dunia ambako karibu kila kitu kinaweza kuuzwa kwa mataifa ya kigeni au makampuni binafsi ya uwekezaji. Hasira za mashabiki zinaeleweka, hata kama wakati mwingine zinaelekezwa kwa watu au taasisi zisizohusika moja kwa moja.
Kwa wengine wote, kuna hisia kwamba wamedanganywa au kunyimwa kitu. Na si Manchester City pekee. Ikiwa drama hii kubwa ya michezo haikuwa ya haki, basi tunapaswa kuichukuliaje sasa?
Kwa nini mtu awe na shauku kubwa kuhusu msimu huu ikiwa jopo huru linaweza kuamua miaka 17 ijayo kwamba matokeo yake hayakuwa halali? Je, hilo linaweza kupunguza hamu ya watu kufuatilia ligi na hatimaye kupunguza mapato?
Kwa Premier League, hilo ni suala kubwa. Ni tatizo linaloweza kujitokeza wakati mashindano ya michezo yanapoweka mkazo mkubwa kwenye faida na mapato. Kuongeza mapato na kuhakikisha haki ya ushindani si lazima kwenda sambamba.
Lakini njia mbadala ni ipi?
Kutofanya chochote kungeweza kutafsiriwa kama kuhalalisha kuvunja sheria—kutoa ujumbe kwamba mchezo hauhusiani tena na ubora wa kiufundi au mbinu za uwanjani, bali unahusu nani mwenye uwezo wa kumudu mawakili bora zaidi.
Ni njia yenye maumivu ambayo Premier League imeichagua. Huenda kukawa na miaka migumu mbele, pamoja na madhara ambayo bado hatuwezi kuyatabiri.
Lakini pia ni njia ambayo mwandishi anaiona kuwa inahitajika, kwa sababu kama mchezo wa michezo hauwezi kujisimamia wenyewe, na kama kanuni zake zinaweza kupuuzwa na mtu yeyote mwenye utajiri wa kutosha, basi mchezo huo unapoteza maana ya kuwa mashindano ya kweli ya michezo.
